Mình muốn anh chị em hình dung một buổi sáng rất thật, đang lặp lại ở hàng trăm cánh đồng trên khắp dải đất này.
Một người chủ trang trại thức dậy, cầm trên tay tờ thông báo của xã yêu cầu tháo dỡ khu chòi đón khách mà anh đã bỏ ra ba năm chắt chiu để dựng lên. Không phải vì anh làm sai. Mà vì một hướng dẫn mới vừa ban hành, cách hiểu của cán bộ địa phương thay đổi, và anh — người nông dân kiêm nhà đầu tư ấy — không biết gõ cửa ai để được nói cho ra lẽ. Anh đơn độc. Đơn độc trước chính sách, đơn độc trước dư luận, đơn độc trước cả những đồng vốn đã chôn xuống đất.
Câu chuyện đó không cá biệt. Nó là chân dung chung của cả một thế hệ người tiên phong đang gánh trên vai giấc mơ đưa Việt Nam thành quốc gia du lịch nông nghiệp. Hàng ngàn tỷ đồng vốn tư nhân đang chảy về vùng quê. Nhưng dòng vốn khổng lồ ấy đang chảy trong một khoảng trống thể chế: không có một tổ chức nghề nghiệp chính danh nào đứng ra bảo vệ, dẫn dắt, và thiết lập luật chơi.
Hãy chậm lại để tư duy thấu đáo hơn… Một ngành kinh tế không thể trưởng thành nếu những người làm ra nó cứ mãi mồ côi. Và đó chính là lý do bài viết hôm nay mình dành trọn cho một định chế mà mình tin là mắt xích còn thiếu của cả hệ sinh thái: Hiệp hội Du lịch Nông nghiệp.
Năng lực tham vấn chính sách cấp quốc gia — biến tiếng kêu lẻ loi thành đối thoại có trọng lượng
Tin mình đi, rào cản lớn nhất của ngành này chưa bao giờ là thiếu vốn hay thiếu đất. Rào cản lớn nhất là những nút thắt chính sách mà một cá nhân đơn lẻ không bao giờ đủ sức tháo gỡ.
Anh chị em thử nghĩ mà xem. Khi vướng thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất, khi lúng túng với ranh giới công trình được phép xây trên đất nông nghiệp, một chủ farmstay đơn độc có thể làm gì? Anh viết đơn, đơn gửi lên xã, xã đẩy lên huyện, và lá đơn ấy tan biến trong guồng máy như hạt muối bỏ biển. Không phải vì chính quyền vô cảm, mà vì tiếng nói của một cá nhân không mang sức nặng đại diện cho một ngành.
Hiệp hội sinh ra để giải bài toán đó. Nó phải là nơi hội tụ trí tuệ của các chuyên gia quy hoạch, luật sư đất đai, kiến trúc sư cảnh quan, và cả những nhà nông thực chiến — để cùng ngồi lại, hệ thống hóa từng vướng mắc, rồi chuyển thành những bản kiến nghị chính sách có luận cứ, có số liệu, có sức thuyết phục ở tầm quốc gia.
Chúng ta đã có tiền lệ thành công. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam — VASEP — chính là hình mẫu. Khi ngành cá tra, tôm bị áp thuế chống bán phá giá và bị bôi nhọ trên truyền thông quốc tế, không một doanh nghiệp đơn lẻ nào đủ sức đối đầu. Chính VASEP đứng ra thuê luật sư quốc tế, tập hợp dữ liệu toàn ngành, đối thoại trực tiếp với các bộ ngành và đối tác nước ngoài, giữ vững kim ngạch xuất khẩu thủy sản nhiều năm vượt mốc 9-10 tỷ USD. Một tổ chức nghề nghiệp bản lĩnh đã cứu cả một ngành hàng.
Du lịch nông nghiệp cần chính xác một VASEP của riêng mình. Một tổ chức đủ tầm để ngồi vào bàn nghị sự cùng Chính phủ, kiến nghị tháo gỡ nút thắt giấy phép xây dựng, chuẩn hóa khung pháp lý cho công trình lưu trú nông nghiệp. Khi ấy, tiếng kêu lẻ loi của người nông dân buổi sáng hôm nọ mới trở thành một đối thoại có trọng lượng.
Ban hành chuẩn mực vận hành và đạo đức kinh doanh — dựng hàng rào để bảo vệ cả ngành
Điều thứ hai, và mình cho là sống còn về dài hạn: một ngành không có chuẩn mực là một ngành tự hủy hoại chính mình.
Anh chị em nhìn ra thực tế hôm nay đi. Farmstay mọc lên khắp nơi, nhưng chất lượng thì vàng thau lẫn lộn. Có nơi đầu tư bài bản, bền vững, tôn trọng thiên nhiên. Nhưng cũng có nơi bê tông hóa cả sườn đồi, xả thải thẳng ra suối, chặt phá rừng để lấy view, rồi cạnh tranh bằng cách phá giá đến kiệt quệ. Chỉ cần một vài “con sâu” như thế lên mặt báo, cả ngành phải hứng chịu định kiến. Người ta sẽ đánh đồng: “À, làm farmstay là phá rừng, là lách luật”. Đó là cách một thương hiệu ngành bị bức tử.
Hiệp hội phải là người dựng lên hàng rào bảo vệ ấy. Cụ thể là ba việc.
Một là thiết lập bộ tiêu chuẩn phân hạng cơ sở lưu trú nông nghiệp — một hệ “sao” riêng cho farmstay, minh bạch về an toàn, vệ sinh, trải nghiệm và mức độ thân thiện môi trường. Bộ tiêu chí OCOP về du lịch cộng đồng mà nhiều địa phương đang áp dụng chính là phôi thai của tư duy này; việc của Hiệp hội là nâng nó thành chuẩn mực toàn ngành.
Hai là ban hành quy tắc đạo đức kinh doanh: chống cạnh tranh không lành mạnh, chống xả thải bừa bãi, cam kết bảo vệ cảnh quan và bảo vệ quyền lợi người lao động nông thôn — những người phụ nữ, người nông dân đang trực tiếp phục vụ trong các cơ sở.
Ba là chế tài mềm. Hội viên nào vi phạm chuẩn mực, phá vỡ đạo đức chung, thì bị cảnh cáo, hạ hạng, thậm chí khai trừ. Tin mình đi, khi cái mác hội viên trở thành một dấu bảo chứng niềm tin với du khách, thì tự khắc mỗi người sẽ tự giác giữ mình. Chuẩn mực chung chính là tài sản vô hình nâng đỡ lãi vốn cho từng cơ sở.
Cầu nối xúc tiến thương mại và bảo hộ hội viên — để không ai phải chiến đấu một mình
Và điều thứ ba, thứ chạm trực tiếp đến dòng tiền của anh chị em: Hiệp hội phải là bệ phóng thương mại và tấm khiên pháp lý.
Về xúc tiến, một nông trại đơn lẻ rất khó tự mình đưa sản phẩm ra biển lớn. Nhưng khi tập hợp thành sức mạnh cộng đồng, Hiệp hội có thể đứng ra tổ chức các hội chợ du lịch nông nghiệp chuyên đề, xây dựng gian hàng chung đưa nông sản và trải nghiệm lên các sàn thương mại điện tử quốc tế, kết nối hội viên với các hãng lữ hành để đưa dòng khách quốc tế về tận cánh đồng. Đây chính là cách kiến tạo đa nguồn thu bền vững: không chỉ bán đêm nghỉ, mà bán cả câu chuyện, cả nông sản, cả bản sắc.
Về bảo hộ, đây là điều mình trăn trở nhất. Người làm nông nghiệp rất dễ tổn thương trước một cơn khủng hoảng truyền thông oan sai. Chỉ một clip cắt ghép, một lời đồn thất thiệt về vệ sinh thực phẩm, là cả cơ ngơi gây dựng nhiều năm có thể sụp đổ sau một đêm. Cá nhân đơn độc không đủ nguồn lực để tự minh oan. Nhưng một Hiệp hội bản lĩnh thì có thể đứng ra kiểm chứng, lên tiếng chính thức, hỗ trợ pháp lý, bảo vệ danh dự cho hội viên. Đó là giá trị mà không đồng tiền nào mua được — cảm giác rằng phía sau lưng mình luôn có một tập thể chống lưng.
Lời Nhà Hoạch Định
Suốt hơn chín năm đi qua ba nghìn héc-ta và hơn một trăm dự án, mình rút ra một điều cốt tủy: cá nhân xuất chúng có thể tạo ra một nông trại đẹp, nhưng chỉ có thiết chế mới tạo ra một ngành lớn.
Chúng ta thường say sưa với dòng tiền, với lãi vốn, với Operating Cash Flow và Capital Appreciation của riêng từng dự án. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Bởi giá trị tài sản của anh chị em không nằm trên mảnh đất mình sở hữu, mà nằm trong sức khỏe của cả hệ sinh thái mình thuộc về. Ngành mạnh thì đất mình lên giá. Ngành yếu, ngành mang tiếng xấu, thì dù trang trại mình có đẹp đến đâu cũng bị kéo xuống theo.
Xây Hiệp hội, vì thế, không phải là chuyện của “người khác”, của “nhà nước”, của “ai đó”. Đó là khoản đầu tư chung mà mỗi người tiên phong hôm nay phải cùng góp sức. Thiết lập luật chơi là hành động bản lĩnh nhất của một thế hệ muốn ngành nghề mình được chính danh công nhận.
Một ngành kinh tế chỉ thực sự lớn mạnh khi có một tổ chức đủ tầm đứng ra bảo vệ quyền lợi chính đáng cho những con người đang đổ mồ hôi trên cánh đồng. Người nông dân buổi sáng hôm nọ xứng đáng có một nơi để gõ cửa. Và mình tin, ngày ấy không còn xa — nếu chúng ta cùng bắt đầu ngay hôm nay.
Chúc anh chị em vững tin, đoàn kết và bản lĩnh trên hành trình kiến tạo một ngành du lịch nông nghiệp trưởng thành…
-Nhà Hoạch Định - Phạm Thanh Tùng-
#nhahoachdinh #baivietnhahoachdinh #farmstay #dulichnongnghiep #thietlapfarmstaybenvung #vietnamquocgiadulichnongnghiep
